جرم سرقت ادبی و علمی و مجازات آن : با پیشرفت تکنولوژی که در پی آن سبب توسعه راه های ارتباطی و گسترش فضای مجازی شده است سبب می شود تا ارتکاب برخی از جرایم پیش از بیش آسان شده و به راحتی از سوی افراد ارتکاب یابد.
یکی از این جرایم که در نتیجه این پیشرفت حاصل شده است ارتکاب جرایم مربوط به سرقت ادبی و علمی می باشد. برای بررسی دقیق این جرم بر اساس قوانین و مقررات وضع شده از سوی قانون گذار و بیان مجازات آن بهتر است تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.
جرم سرقت علمی و ادبی به چه معناست؟
جرم سرقت ادبی و علمی به این معناست که مرتکب بدون داشتن اجازه از صاحب اثر ادبی یا تحقیقات علمی و بدون ذکر منبع اصلی آن اقدام به استفاده از آن نماید.
قانون گذار از ایده های خلاقانه افراد با ایجاد مالکیت معنوی حمایت کرده و هر کس این حقوق را پایمال نماید ممکن است مرتکب جرم سرقت ادبی یا علمی شده باشد زیرا تنها این صاحبان ایده هستند که می توانند از دستاورد علمی و ادبی خود استفاده نمایند.
مستند قانونی جرم سرقت ادبی و علمی با بررسی های وکیل فرهنگ و رسانه متخصص ماده ۲۳ قانون حمایت از حقوق مؤلفان می باشد که به شرح زیر است:
“هر کس تمام یا قسمتی از اثر دیگری را که مورد حمایت این قانون است به نام خود یا به نام پدیدآورنده بدون اجازه او و یا عالماً عامداً به نام شخص دیگری غیر از پدیدآورنده نشر یا پخش یا عرضه کند مجازات خواهد شد.”
مصادیق و نمونه های جرم سرقت ادبی و علمی
سرقت ادبی و علمی به روشها و اشکال مختلفی صورت میگیرد که برخی از آنها عبارتند از:
- کپی مستقیم: در این مصداق از جرم سرقت ادبی و علمی، اثر فرد به طور کامل و بدون هیچ تغییری برداشته شده و بدون ذکر منبع و صاحب اثر از سوی مرتکب استفاده خواهد شد.
- سرقت ایده: گاهی برای ارتکاب جرم سرقت ادبی و علمی لازم نیست که اثر به طور کامل کپی برداری شود و شخص مرتکب می تواند از ایده نوآورانه ای که دیگری داشته استفاده کرده و اثر ایجاد شده را به نام خود یا دیگری منتشر نماید.
- پارافریز بدون ذکر منبع: روش دیگر ارتکاب این جرم ایجاد تغییرات جزئی در اثر علمی یا ادبی موجود و انتشار آن به نام خود یا دیگری می باشد.
- سرقت در دادهها: داده های علمی نتایج تحقیق و تلاش فردی می باشد که به آن ها دست پیدا کرده است و مرتکبین این مصداق بدون ذکر منبع اقدام به استفاده از این داده ها می نمایند که این روش بیشتر در نگارش پایان نامه های علمی از سوی افراد صورت خواهد گرفت.
- ترجمه بدون ذکر منبع: گاهی نیز یک اثر علمی و ادبی ممکن است با زبان دیگری نگاشته شده و از سوی مرتکب بدون ذکر منبع اصلی مورد استفاده قرار گیرد.
شرط اصلی ارتکاب جرم سرقت ادبی و علمی چیست؟
زمانی که به قانون برای بررسی جرم سرقت ادبی و علمی مراجعه می کنیم متوجه می شویم که قانون گذار برای ارتکاب این جرم یک شرط اصلی را در نظر گرفته است و آن هم این است که آن دسته از آثار که مورد حمایت قانون هستند ممکن است این جرم در خصوص آن ها ارتکاب یابد.
برای این که اثر علمی یا ادبی مورد حمایت قانون باشد لازم است که در مراجع رسمی پیش بینی شده به ثبت برسد. برای مثال برای اینکه یک اختراع مورد حمایت قانون باشد نیاز به ثبت اختراع در مرجع صالح می باشد.
مجازاتهای سرقت ادبی و علمی
این جرم از دسته جرایمی هست که در حوزه حقوق مالکیت فکری رخ میدهد. برای حمایت از این حقوق قانونگذار مجازات های متفاوتی در قوانین و مقررات مختلف پیش بینی کرده است که به شرح زیر میباشند.
- مجازات حبس تعزیری: یکی از مجازاتهای پیش بینی شده در ماده ۲۳ قانون حمایت از حقوق مولفان است که مجرم را مستحق حبس از شش ماه تا سه سال میداند. مجازات حبس از سه ماه تا یک سال نیز برای افرادی که ترجمه دیگری را بدون دریافت اجازه از صاحب آن به نام خود نشر دهند در نظر گرفته شده است.
- جزای نقدی: جبران خسارت از زیان دیده از مهمترین مجازاتهایی هست که برای مرتکبین این جرم در نظر گرفته میشود. این مجازات هم در خصوص اشخاص حقیقی و در اشخاص حقوقی(شرکت ها و موسسات) اعمال خواهد شد. این جزای نقدی حتی ممکن است تا درجه سه جزای نقدی نیز وجود داشته باشد.
- محرومیت از حقوق اجتماعی: یکی از مجازات های تبعی برای مجرمین که در بسیاری از جرایم وجود خواهد داشت محرومیت از حقوق اجتماعی می باشد که تعیین آن بر اساس قانون و تصمیم مقام قضایی می باشد.
- ابطال مدارک علمی: در صورت وقوع سرقت علمی در پایاننامهها، مقالات و یا پژوهشهای علمی و دانشگاهی، مدرک تحصیلی فرد باطل خواهد شد و بر اساس جایگاهی که دارد مانند اینکه استاد دانشگاه یا دانشجو باشد، بر اساس آئین نامه های انظباطی که تصویب شده است با متخلفین برخورد خواهد شد.
در این خصوص مشاوره حقوقی کیفری میتواند راهنمای خوبی برای بررسی عواقب این اقدام باشد.
بیشتر بدانیم : اهمیت ثبت طرح صنعتی چیست ؟
برای جلوگیری از جرم سرقت ادبی و علمی چه باید کرد؟
مهمترین اقدامی که باید از سوی صاحبین آثار صورت گیرد ثبت آثار از طریق مراجع قانونی میباشد. این مسئله شاید نتواند از کپی برداری یا سایر مصادیق سرقت ادبی و علمی جلوگیری نماید اما میتواند در صورت رخ دادن این جرایم، مرتکبین را مجبور به جبران خسارت و تحمیل مجازات برای عدم تکرار وادار نماید. از این نمونه میتوان به ضرورت ثبت برند که در خصوص استارتاپ ها استفاده میشود اشاره کرد.
برای شکایت از جرم سرقت علمی و ادبی چه باید کرد؟
اولین قدم برای شکایت از این جرم این است که اثر خود را به درستی شناسایی کرده و حدالمقدور بتوانید کسی که آنرا به نام خود نشر داده است را شناسایی نمایید.
در ادامه به کمک یکی از وکلای متخصص در این زمینه اقدام به تنظیم شکوائیه کرده و در اولین فرصت با پرداخت هزینه دادرسی، آنرا در دفاتر خدمات الکترونیک ثبت کرده تا برای رسیدگی به دادسرای مربوطه ارجاع داده شود.
مرجع صالح رسیدگی به این جرم
جرایم به طور کلی در دو مرحله مقدماتی در دادسرا و سپس مرحله رسیدگی نهایی در دادگاه مورد بررسی قرار میگیرند.
در شهر تهران دادسرای فرهنگ و رسانه مسئولیت رسیدگی به این دسته از جرایم را داشته و سپس با صدور قرار کیفرخواست پرونده را به دادگاه کیفری جهت صدور رای ارجاع میدهد. در شهرستانها نیز صلاحیت رسیدگی مقدماتی بر عهده دادسرای عمومی و انقلاب میباشد.
پرسش و پاسخ متنی
سرقت ادبی و علمی ممکن است از جرایمی نباشد که ایجاد رعب و وحشت برای افراد جامعه داشته باشد اما ممکن است نتیجه سال ها تلاش صاحب اثر را بر باد داده به نحوی که دیگر امکان جبران آن وجود نداشته باشد. بنابراین بهتر است به پیشنهادات بیان شده در این مطلب برای جلوگیری از ارتکاب چنین جرایمی توجه نمایید.