وکالت بلاعزل یعنی چی؟
وکالت یکی از عقود معین در قوانین و مقررات است که دارای شرایط عمومی و خصوصی مختلفی می باشد. وکالت به معنای نمایندگی وکیل از سوی موکل است که می تواند اقدام به انجام امور حقوقی و غیر حقوقی کند.
وکالت با توجه به موضوعات مختلف دارای دسته بندی های متفاوتی مانند وکالت تام یا وکالت بلاعزل می باشد.
بنابراین وکالت بلاعزل یکی از انواع وکالت می باشد که شرایط ضمن عقد به خصوصی در آن پیش بینی شده است. از آنجایی که این نوع وکالت دارای کاربرد زیادی برای افراد بوده و در کنار این مسئله دارای خطراتی زیادی برای موکل نیز می باشد.
بنابراین در این مطلب به تعریف این نوع اعطای وکالت پرداخته و به مهمترین نکات حقوقی در این زمینه اشاره خواهیم کرد.
وکالت بلاعزل در قانون
وکالت در ماده ۶۵۶ قانون مدنی به این صورت تعریف شده است که “وکالت عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین طرف دیگر را برای انجام امری نایب خود می نماید”
عقد وکالت یکی از عقود جایز هست یعنی اینکه هر یک از طرفین آن می توانند اقدام به فسخ آن کرده و به تعبیر دیگری وکیل می تواند استعفا داده یا موکل اقدام به عزل وکیل نماید.
البته در مواد دیگر همین قانون که در ادامه اشاره خواهیم کرد قانون گذار بیان کرده است که عقد وکالت ممکن است بلاعزل باشد یعنی موکل حق عزل وکیل را از خود سلب نماید.
وکالت بلاعزل چگونه باطل می شود؟
این مسئله در ماده ۶۷۹ قانون مدنی وکالت بلاعزل اینگونه بیان شده است که “موکل میتواند هر وقت بخواهد وکیل را عزل کند، مگر اینکه وکالت وکیل یا عدم عزل در ضمن عقد لازمی شرط شده باشد.”
قانون گذار علاوه بر اینکه در این ماده امکان بلاعزل بودن عقد وکالت را بیان کرده است، به نحوه انجام این کار نیز اشاره کرده که در ادامه مطلب به تفصیل مورد بررسی قرار خواهیم داد.
انواع وکالت بلاعزل
بر اساس موضوع وکالتی که از سوی موکل به وکیل داده می شود، وکالت بلاعزل دارای دو تقسیم بندی مهم است.
وکالت عام بلاعزل
گاهی ممکن است موضوع مشخصی برای وکالت بلاعزل وجود نداشته باشد بنابراین به آن وکالت بلاعزل به صورت عام گفته می شود.
در این نوع عقد وکالت، موکل اداره تمام اموال و دارایی های خود و همچنین تمام اقداماتی که شخصا می تواند انجام دهد را به وکیل خود به صورت بلاعزل واگذار خواهد کرد. البته این مسئله به این معنا نیست که دیگر امکان انجام کارهای خود را نداشته باشد.
وکالت خاص بلاعزل
بر خلاف نوع قبلی که بیان کردیم، در وکالت بلاعزل به صورت خاص موضوع مشخصی مد نظر موکل بوده که تنها در آن زمینه اقدام به اعطای وکالت به وکیل کرده است.
برای مثال فردی وکالت برای فروش ملک خود به دیگری به صورت بلاعزل می دهد. در این صورت وکیل تنها در این موضوع خاص می تواند به نمایندگی از موکل اقدام نماید. هر اقدامی غیر از موضوع وکالت مشخص شده خارج از اختیارات و غیر نافذ می باشد.
حق عزل وکیل
یکی از حقوق اصلی موکل در عقد وکالت این است که بتواند هر زمان اراده کرد وکیل را از این عنوان عزل کرده و اختیارات وی را سلب نماید.
همانطور که پیش از این اشاره کردیم عقد وکالت جایز بوده و بدین ترتیب موکل هر زمان بخواهد عقد وکالت را فسخ و در نتیجه آن وکیل را از این عنوان عزل نماید.
این حق عزل تنها در شرایطی از موکل گرفته می شود که وکالت بلاعزل اعطا شده باشد. بنابراین بر اساس مواد قانون مدنی حق عزل موکل باید در ضمن عقد لازم دیگری سلب شود. در خصوص این شرط در ادامه به طور مفصل نکات لازم را بیان خواهیم کرد.
بیشتر بدانیم : شرایط وکالتنامه بعد از مرگ موکل چیست ؟
اعطای وکالت بلاعزل چگونه است؟
برای اطلاع از نحوه اعطای وکالت بلاعزل باید به قوانین و مقرراتی که در این زمینه وضع شده است مراجعه نمایید. لازم است بدانید از آنجایی که این اقدام بر خلاف شرایط کلی عقد وکالت است تنها باید از روشی که در قانون مشخص شده است استفاده کرده و در صورتی که از این روش استفاده نشود، اعتبار قانونی نخواهد داشت. اعطای وکالت بلاعزل بر اساس ماده ۶۷۹ قانون مدنی دو روش دارد که به شرح زیر می باشد:
اعطای وکالت ضمن عقد لازم باشد
یکی از روش های اعطای وکالت بلاعزل، این است که وکالت به عنوان یکی از شروط ضمن عقد لازم آورده شود. برای اطلاع از اینکه چه عقدی لازم و چه عقدی جایز است می توانید از مشاوره حقوقی تلفنی استفاده نمایید.
اما به عنوان مثال یکی از بارزترین عقود لازم عقد بیع یا خرید و فروش است. اشخاص می توانند ضمن عقد بیع به دیگری وکالت داده و بنابراین تا زمانی که این عقد بر صحت خود پابرجاست، وکالت نیز بلاعزل می باشد.
عدم عزل وکیل ضمن عقد لازم شرط شود
یکی دیگر از روشهای اعطای وکالت بلاعزل این است که، موکل در ضمن یک عقد لازم، حق عزل وکیل را از خود سلب نماید.
برای مثال در یک قرارداد خرید و فروش، موکل به عنوان شرط ضمن عقد ذکر کند که وکیل وی در موضوع خاصی که مدنظر آنهاست یا به طور کلی نایب وی بوده و همچنین امکان عزل وکیل از سوی موکل سلب شده است.
نحوه عزل وکیل
نحوه عزل وکیل با توجه به نوع وکالتنامه متفاوت است.
نحوه عزل وکیل قابل عزل
وکالتنامه ای که به صورت بلاعزل تنظیم نشده باشد و موکل بتواند وکیل مورد نظر را عزل کند، باید این اقدام را به تنظیم و ثبت اظهارنامه در دفاتر خدمات قضایی انجام دهد. این الزام برای ثبت در دفاتر خدمات قضایی از این جهت است که تاریخ و ساعت دقیق عزل وکیل مشخص باشد و همچنین برای اثبات آن در دادگاه کار سختی پیش روی موکل نباشد.
نحوه عزل وکیل غیر قابل عزل
همانطور که پیش تر بیان کردیم امکان عزل وکیل بلاعزل برای موکل وجود نخواهد داشت. تنها راهکاری که موکل می تواند برای از بین بردن عنوان و اختیار وکیل انجام دهد این است که برای ابطال عقد لازمی که ضمن آن اقدام به اعطای وکالت بلاعزل کرده است نماید تا در این صورت عقد لازم به همراه شروط آن که یکی از آنها وکالت است باطل شود.
کلاهبرداری در وکالت بلاعزل
اخیتارات ویژه و عدم امکان عزل در این نوع وکالت زمینه را برای افراد سودجو فراهم کرده تا با استفاده از این اختیاراتی که از سوی موکل در اختیار ایشان قرار گرفته است اقدام به کلاهبرداری از ایشان نمایند.
همانطور که می دانید وکیل می تواند به نمایندگی از موکل خود در تمامی زمینه های حقوقی و غیر حقوقی اقدام نماید.
در صورتی این وکالت بلاعزل به طور عام اعطا شده باشد، وکیل می تواند تمام اموال موکل را به دیگری منتقل کرده و هیچ کاری از دست موکل بر نمی آید.
بنابراین باید دقت نظر ویژه ای نسبت به اعطای این وکالت داشته باشید و همچنین بند های قراردادی را با زیرکی در نظر گرفته باشید تا در صورت بروز مشکلات جدی بتوانید اقدامات پیشگیرانه انجام دهید. برای این کار می توانید از وکلای پایه یک دادگستری راهنمایی بگیرید.
رای وحدت رویه در خصوص ابطال وکالت بلاعزل
یکی از مسائل مهمی که در خصوص وکالت بلاعزل اهمیت بیشتری پیدا می کند این است که آیا تمامی اقدامات وکیل برای موکل صحیح می باشد و بنابراین می تواند بدون رضایت وی هر اقدامی انجام دهد؟
پاسخ این سوال در گرو رعایت ماده ۶۶۷ قانون مدنی می باشد که بیان داشته است وکیل باید مصلحت موکل را رعایت کند. در این خصوص در ۲۵ اردیبهشت سال ۱۴۰۳ نیز نشست قضایی برگزار شد که منجر به صدور رای وحدت رویه ابطال وکالت بلاعزل توسط قضات دیوان عالی کشور گشت که به شرح زیر است.
آیا وکالت بلاعزل سند رسمی است؟
تنظیم وکالت نامه به صورت رسمی و به صورت عادی می تواند از سوی افراد انجام گیرد. در این زمینه تنها لازم است بدانید که اثبات سند رسمی در دادگاه بسیار ساده تر از اسنادی هست که به صورت عادی تنظیم شده باشد.
بنابراین برای قدرت اثباتی بالاتر بهتر است از اسناد رسمی برای تنظیم وکالت نامه استفاده کرده تا در صورت بروز مشکل یا عدم توافق بر سر بندهای تنظیم شده، به سادگی بتوانید به مراجع قضایی رفته و مشکلات و مسائل خود را حل کنید.
بیشتر بدانیم : درباره نکات حقوقی وکالت محضری و شرایط آن
نحوه ابطال وکالت بلاعزل در فروش ملک
ابطال وکالت بلاعزل دارای دو روش اصلی هست که ممکن است هر یک از آنها برای افراد به وجود بیاید یا بخواهند از آن استفاده نمایند.
انجام فروش ملک توسط خود موکل
زمانی که خود موکل امری که برای آن به دیگری وکالت داده است را انجام دهد به دلیل اینکه موضوعی برای وکالت باقی نمی ماند، وکالت هرچند بلاعزل باشد از بین خواهد رفت.
در خصوص فروش ملک نیز این مسئله وجود دارد و اگر موکل شخصا ملک مورد نظر را به فروش برساند، وکالت نامه باطل خواهد شد.
ابطال وکالت بلاعزل به دلیل حجر یکی از طرفین
در قانون مدنی بیان شده است که وکالت به دلیل حجر هر یک از طرفین از بین خواهد رفت. بنابراین هر یک از طرفین یعنی وکیل یا موکل دچار جنون، سفاهت، فوت یا ورشکستگی شود، این عقد باطل خواهد شد.
بدین ترتیب اگر شخصی برای فروش ملک از دیگری وکالت بلاعزل داشته باشد، در صورتی که موکل فوت کند این وکالت نامه برای وراث وی معتبر نخواهد بود مگر وکالت نامه ای جدید تنظیم شود.
خطرات وکالت بلاعزل
به صورت کلی اعطای وکالت به دیگری می تواند شامل خطراتی برای موکل باشد زیرا این فرد به نمایندگی از موکل خود در موضوع وکالت هرگونه اقدام حقوقی و غیر حقوقی انجام دهد.
دادن وکالت تام یا وکالت بلاعزل می تواند میزان خطرات این مسئله را تا حد زیادی افزایش دهد. همانگونه که بیان کردیم یکی از مهمترین خطرات اعطای وکالت بلاعزل می تواند کلاهبرداری وکیل از موکل خود باشد. ب
نابراین پیشنهاد می شود برای تنظیم قرارداد آن به سراغ وکلای متخصص رفته و یا حداقل از راهنمایی ایشان با دریافت مشاوره حقوقی تلفنی استفاده نمایید.
پرسش و پاسخ متنی با اترس
وکالت بلاعزل یکی از انواع وکالت است که در آن موکل حق عزل وکیل را از خود سلب می کند. حال ممکن است این وکالت بلاعزل مانند وکالت بلاعزل فروش ملک در خصوص موضوع مشخصی باشد و یا به صورت کلی و عام اختیارات زیادی برای وکیل در نظر گرفته شود. در هر صورت دانستن نکات حقوقی مهمی که در طول این گفتار بیان کردیم بسیاری ضروری می باشد.