ربا و پول نزول چیست؟

ربا و پول نزول :  یکی از اصطلاحاتی که از فقه اسلامی وارد زبان و دنیای حقوقی و تجاری ما ایرانیان شده است مسئله ربا و نزول میباشد.

برای کسب اطلاعات تا انتهای این گفتار که توسط وکلای پایه یک موسسه حقوقی اترس تهیه شده است با ما همراه باشید تا پول نزول و ربا را از جنبه های مختلف مورد بررسی قرار دهیم.

ربا چیست

ربا در لغت به معنای افزونی و زیادی است و در اصطلاح به معنای سود نامشروعی است که در معامله به شرط اضافه از شخص مقابل دریافت می شود.

زمانی که شما پولی قرض گرفته باشید یا به دیگری پولی قرض داده باشید و بخواهید مبلغی بیشتر از وجه قرض داده شده پرداخت کرده یا دریافت نمایید، به اصطلاح به آن نزول خواری میگویند.

تعریف جرم ربا

در شرایطی که شخص مبلغی را تحت عنوان قرض و یا هر نوع قراردادی مانند: بیع و صلح  به شخص دیگری پرداخت کند و در مقابل آن مبلغی بیش از مبلغ پرداختی خود دریافت کند، آنگاه شخص مرتکب جرم ربا شده است.

نزول خواری در دین اسلام حرام میباشد و هنچنین از گناهان کبیره محسوب میشود و به تبع آن قانونگذار برای جلوگیری از انجام این  گناه کبیره در جامعه آنرا جرم انگاری کرده و مجازاتی برای آن معین نموده است.

با توجه به اینکه امروزه تجارت ها اشکال نوینی به خود گرفته است ممکن است در اثر یکسری از معاملات امروزه از سوی دیگران یا مراجع قضایی بدون داشتن اطلاع از روش ها و جنبه های این جرم متهم شویم.

نزول خوار چه کسی است؟

امروزه با افزایش مشکلات اقتصادی در جامعه برخی افراد در جامعه همچنان به دنبال سود جویی و سوءاستفاده از شرایط می باشند.

نزول خوار یکی از آن دسته افرادی است که در پی سود خود طی یک قراردادی مبلغی را به شخص دیگری داده و به واسطه آن قرارداد شخص را ملزم به پرداخت مبلغی بیش از مبلغ واقعی می نماید به عبارت بهتر سود پول خود را از شخص دریافت می کند. به چنین شخصی در قانون ما و در اسلام نزول خوار گفته می شود.

انواع نزول

نزول در زبان عربی به معنای کمتر شدن و پایین آمدن است که در اصطلاح آن نیز به این معنا نزدیک است. نزول انواع مختلفی دارد که عبارتند از:

تنزیل دین نزد خود مدیون

زمانی که فروشنده مالی به خریدار به صورت قسطی، حال با دریافت چک یا سفته مثلا برای پرداخت در مدت ۵ ماه فروخته است. حال به دریافت وجه نقد نیازمند شده است. فروشنده میتواند به خریدار مراجعه کرده و از او بخواهد تا این چک ییا سفته را برای وی تنزیل کرده و در عوض پول نقد بپردازد.

برای مثال کالایی به مبلغ ۱۵ میلیون تومان و پرداخت در مدت ۵ ماه فروخته شده است، وی میتواند در ماه دوم به خریدار مراجعه کرده و بگوید مبلغ ۱۳ میلیون را نقدا بپردازد و چک خود را دریافت کند.

این نوع از نزول مشکلی ندارد.

تنزیل دین نزد دیگری (شخص ثالث)

این نوع از نزول مانند مورد بالایی میباشد با این تفاوت که در این مورد، فروشنده به شخص ثالثی برای تنزیل دین مراجعه میکند و این شخص ثالث گویا که این اسناد تجاری به مبلغ ۱۵ میلیون تومان را از فروشنده به مبلغ ۱۳ میلیون خریداری کرده و هیچپونه دخالتی در معامله پیشین نخواهد داشت و در زمان پرداخت وجه از سوی خریدار به پول خود خواهد رسید.

حرام بودن این نوع از نزول میان فقها مورد بحث و اختلاف نظر است.

تنزیل اسناد صوری

در این مورد به طور کلی اصلا خرید و فروش و کالایی وجود ندارد و تنها فردی با صادر کردن چک یا سفته صادر کرده و برای تنزیل به سراغ شخص دیگری میرود.

این نوع از نزول مصداق ربا میباشد و زمانی که سخن از پول نزول به میان می آید درباره این مورد صحبت میشود.

بیشتر بدانیم : شرایط عقد قرض چیست

حکم نزول گیرنده

مطابق ماده ۵۹۵ قانون مجازات اسلامی  هم نزول دهنده  و هم نزول گیرنده هر دو مجرم شناخته می شوند. مجازات پیش بینی شده برای آن ها به شرح ذیل است:

1. ۱ . حبس از مدت شش ماه تا سه سال
2. پرداخت جزای نقدی معادل مبلغ نزول
3. ۷۴ ضربه شلاق

انواع ربا

به صورت کلی ربا حرام است و توسط قانونگذار جرم انگاری شده است. علت حرام بودن عدم وجود کالایی برای معامله میباشد و به صورت کلی یک معامله صوری هست که در آن یک طرف سود و طرف دیگر ضرر میکند.

یکی از دلایل ممنوع بودن ربا این است که سرمایه افراد را در جهتی به جریان می اندازد که هیچ سودی برای افراد جامعه ندارد و اقتصاد آن جامعه را به دلیل عدم اشتغال با رکود مواجه میکند. ربا دارای دو نوع میباشد:

قرض ربوی

این صورت از ربا در حالی رخ میدهد که فردی به دیگری پولی قرض داده باشد و در هنگام قرض دادن شرط کرده باشد که هنگام بازپرداخت آن وجه بیشتری را بپردازد.

معامله ربوی

معامله ربوی هم به معامله ای میگویند که دو جنس یکسان با شرایط یکسان با یکدیگر معاوضه شوند با تفاوت اینکه ارزش یکی از دیگری بیشتر باشد. برای مثال دو گونی گندم که از یک زمین برداشت شده است و شرایط یکسانی دارند با یکدیگر معاوضه شوند در حالی که وزن یکی ۱۰۰ کیلو گرم و وزن دیگری ۱۵۰ کیلوگرم باشد.

آیا وصول مطالبات تنزیل دین معامله ربوی میباشد؟

مثال: شخص (الف) یک دستگاه خودروی ۲۰۶ به شخص (ب) به ارزش  ۹۰۰ میلیون تومان می فروشد. شخص (ب) ۶۰۰ میلیون را به صورت نقد پرداخت کرده و ۳۰۰ میلیون دیگر را چک سه ماهه می دهد.

پیش از سررسید چک، شخص الف نیازمند پول نقد می شود او می تواند برای دریافت پول نقد به شخص خریدار یعنی شخص (ب) مراجعه کرده و از او بخواهد که چک دریافت کرده و مبلغ کمتری از آن چک برای مثال ۸۵۰ میلیون به صورت نقد به شخص (الف) پرداخت کند.

به این روش از وصول مطالبات تنزیل دین نزد خود مدیون می گویندکه این صورت از معامله معمولا صحیح بوده و شامل معاملات ربوی حرام نخواهد بود.

بیشتر بدانیم : موانع شکایت از نزول خور چیست ؟

آیا ربا و نزول بر اساس قانون، مجازات دارد؟

یکی از سوالاتی که پس از توضیحاتی که درباره انواع پول نزول و ربا داده شده ممکن است برای افراد به وجود بیاید این است که آیا ربا که جزء گناهان کبیره شمرده میشود در قانون نیز مجازاتی دارد یا خیر که میتوانید آنرا با دریافت مشاوره حقوقی کیفری از وکیل بپرسید.

به صورت کلی باید گفت که در ماده ۵۹۵ قانون مجازات اسلامی در بخش تعزیرات مجازات ربا دهنده، ربا گیرنده و واسطه میان آنها، چنین تعریف شده است:

. رد اضافه به صاحب مال

. شش ماه تا سه سال حبس تعزیری

. تا هفتاد چهار ضربه شلاق

. جزای نقدی معادل با مال مورد ربا

ربا و نزول در چه شرایطی حلال است و مجازات ندارد؟

تا این قسمت از مطالب بیشتر بر جنبه ای از ممنوعیت ربا و نزول گفته شد اما در برخی از موارد نیز ممکن است غیر ممنوع باشد. پس در صورت رخ دادن ربا با شرایطی که در ادامه توضیح خواهیم داد متوجه میشویم که این اتفاق نه تنها ممنوعیتی ندارد بلکه حرام هم نیست و از نظر دین اسلام نیز حلال شمرده میشود.

. ربا بین پدر و فرزند: حال ممکن است ربا دهنده پدر یا فرزند باشد و میان آن تفاوتی نمیکند.

. میان ارباب و بنده: اگر اربابی مالی را تحت عنوان ربا به بنده خود دهد ایرادی ندارد.

. میان زن و شوهر دائمی: اگر ازدواج موقت باشد این حکم جاری نیست.

.  میان کافر و مسلمان: این در صورتی هست که یک مسلمان از کافر ربا بگیرد و نه اینکه مسلمان به کافر ربا دهد.

آیا گرفتن پول سودی حرام است؟

دریافت هرگونه سود از پول، نزول و ربا بوده است و از دیدگاه اسلام گناه کبیره و از دیدگاه قانون جرم است و دارای مجازات سنگین می باشد. (جز در مواردی که پیش تر بدان اشاره کردیم)

چگونه پول نزول را حلال کنیم؟

نزول و معاملات ربوی به دلایلی از جمله اختلال در نظم اقتصادی کشور، حرام بوده و امکان حلال کردن آن وجود ندارد.

همچنین در کشور ما نزول گیرنده و نزول خوار هر دو از دیدگاه قانون گذار مجرم شناخته شده و به مجازات شش ماه تا یک سال حبس، پرداخت جزای نقدی معادل مبلغ نزول و ۷۴ ضربه شلاق محکوم خواهند شد

پول نزول در قرآن و فقه

آیه ۲۷۸ سوره بقره : (یایُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ وَذَرواْ مَا بَقِىَ مِنَ الرِّبوا اِنْ كُنْتُمْ مُوْمِنِينَ)

معنای آیه: ای کسانی که ایمان آورده‌ اید، از خدا پروا کنید؛ و اگر براستی اهل ایمانید، آنچه از ربا باقی مانده است واگذارید.

این آیه با مورد خطاب قرار دادن مومنان را از دریافت ربا منع کرده و از آنان می خواهد که ربا را ترک کنند.

در ادامه در آیه ۲۷۹ کسانی را که به رباخواری را کنار نگذاشته‌ اند را مورد خطاب قرار داده و عمل آنان را جنگ با خدا و رسولش دانسته است.

پرسش و پاسخ حقوقی با وکیل

 بهتر است پیش از انجام امور مالی خود از وکیل پایه یک دعاوی مالی مشاوره حقوقی دریافت نمایید تا ایشان با احراز شرایط شما را راهنمایی کنند.

به صورت کلی با توجه به اینکه پول ربا و نزول در برخی از شرایط حرام و دارای ممنوعیت قانونی میباشد و در برخی شرایط دیگر حلال است،

تهیه شده در  دپارتمان حقوق پول و اعتبار موسسه حقوقی اترس