فوت طرفین یا اصحاب دعوی چه آثاری به دنبال دارد؟

فوت طرفین یا اصحاب دعوی : در جریان رسیدگی به هر دعوی حقوقی یا کیفری همواره این احتمال وجود دارد که یکی از اصحاب دعوی فوت نماید.

فوت یکی از طرفین در میانه دادرسی این پرسش را برای طرف مقابل ایجاد میکند که در حال حاضر تکلیف دعوی چیست و چگونه به آن رسیدگی میشود؟

فوت طرفین یا اصحاب دعوی در هر یک از دعاوی حقوقی یا کیفری و بسته به اینکه کدام یک از طرفین فوت نموده باشد آثار متفاوتی به دنبال دارد. با توجه به احتمال وقوع این امر در جریان رسیدگی به هر دعوی، ضروری است که افراد با آثار فوت هر یک از طرفین در جریان رسیدگی به هر یک از دعاوی حقوقی و کیفری آشنایی نسبی داشته باشند.

پس با ما همراه باشید تا در ادامه این مقاله به بررسی تفصیلی این موضوع بپردازیم.

خدمات حقوقی اترس در موارد فوت طرفین یا اصحاب دعوی

فوت یکی از طرفین یا اصحاب دعوی در جریان دادرسی طرف مقابل را با پرسشها و ابهامات بسیاری روبرو مینماید.

طرف مقابل، صرف نظر از اینکه در چه جایگاهی قرار دارد، همواره با این نگرانی روبروست که تکلیف دعوی چه خواهد شد و چگونه بایستی حقوق خود را احقاق نماید. در این مرحله، مجموعه حقوقی اترس متشکل از وکلا و مشاورین حقوقی متخصص خدمات حقوقی متنوعی را به افراد ارائه مینماید.

نخستین و مهمترین خدمت تخصصی مجموعه حقوقی اترس در این زمینه، ارائه مشاوره حقوقی تخصصی است.

دلیل عمده نگرانی افراد در موارد فوت طرف مقابل دعوی در جریان دادرسی، عدم اطلاع از قوانین و مقررات مربوطه است. با دریافت مشاوره حقوقی تخصصی، شخص نسبت به این موضوع آگاهی کامل یافته و نگرانی وی نسبت به این موضوع تا حد قابل توجهی برطرف خواهد شد.

علاوه بر این، اشخاص میتوانند وکالت خود در این قبیل دعاوی را به وکلای متخصص موسسه حقوقی اترس واگذار نمایند تا ایشان تمامی مراحل مربوط به تعقیب دعوی و پیگیری پرونده را به صورت کامل دنبال نمایند.

آثار فوت طرفین یا اصحاب دعوی

دعاوی و اختلافات مورد رسیدگی در دادگاه به دو دسته کلی دعاوی حقوقی و دعاوی کیفری تقسیم میشوند.

اصحاب دعاوی در هر یک از این دعاوی به اسامی متفاوتی نامیده میشوند. اصحاب دعوی حقوقی را خواهان و خوانده و اصحاب دعوی کیفری را شاکی و مشتکی‌عنه (متهم) مینامند.

فوت هر یک از این اشخاص آثار متفاوتی را در نتیجه دعوی و روند رسیدگی به آن به دنبال دارد. به همین خاطر، ضروری است که آثار فوت اصحاب دعوی در هر یک از دعاوی حقوقی و کیفری به تفکیک مورد بررسی قرار گیرد.

۱ . آثار فوت طرفین یا اصحاب دعوی حقوقی

همانطور که پیشتر بیان شد، طرفین دعاوی حقوقی در اصطلاح خواهان و خوانده نامیده میشوند. خواهان دعوی حقوقی به منظور احقاق یک از حقوق مدنی خود اقدام به طرح دعوی حقوقی به طرفیت خوانده مینماید.

در این بین، این احتمال وجود دارد که یکی از این اصحاب در جریان دادرسی فوت نمایند. فوت هر یک از خواهان یا خوانده در جریان دعاوی حقوقی بسته به نوع و ماهیت دعوی آثار متفاوتی به دنبال دارد.

تأثیر فوت یکی از اصحاب دعوی حقوقی بسته به اینکه دعوی حقوقی قائم به شخص بوده باشد یا خیر به شرح زیر قابل بررسی است:

الف) فوت اصحاب دعوی حقوقی قائم به شخص

برخی از دعاوی حقوقی دعاوی قائم به شخص به شمار میروند. به این معنا که رسیدگی به آنها مستلزم حضور اصحاب دعوی است و حکم صادره تنها نسبت به این اشخاص قابل اجراست.

در نتیجه، در جریان دادرسی هیچ شخص دیگری نمیتواند قائم مقام اصحاب دعوی شود. از جمله این دعاوی میتوان به دعوی الزام به تمکین زوجه یا دعوی طلاق اشاره کرد.

چنانچه در جریان رسیدگی به این قبیل دعاوی یکی از طرفین دعوی، اعم از خواهان یا خوانده، فوت نماید، دادگاه اقدام به صدور قرار سقوط دعوی کرده و جریان رسیدگی به دعوی مذکور خاتمه پیدا میکند.

زیرا با فوت یکی از اصحاب دعوی دیگر امکان رسیدگی و صدور حکم به طور کلی منتفی شده است.

برای مثال، اگر در جریان رسیدگی به دعوی الزام به تمکین، زوجه (خوانده) فوت نماید، دادگاه نمیتواند هیچ شخص دیگری را قائم مقام زوجه نموده و حکم الزام به تمکین ایشان را صادر نماید. در نتیجه، با صدور قرار سقوط دعوی در همان مرحله رسیدگی خاتمه مییابد.

ب) فوت طرفین دعوی حقوقی در غیر از دعاوی قائم به شخص

در مقابل، بسیاری دیگر از دعاوی حقوقی قائم به شخص نبوده و این امکان وجود دارد تا پس از فوت یکی از طرفین دعوی شخص دیگری قائم مقام ایشان شود.

برای مثال، اگر خوانده دعوی مطالبه وجه در جریان دادرسی فوت نماید، خواهان میتواند با طرح دعوی علیه ورثه ایشان وجه مورد درخواست را از محل ترکه متوفی مطالبه نماید.

مطابق ماده ۱۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی چنانچه یکی از اصحاب دعوی، اعم از خواهان یا خوانده، در جریان دادرسی فوت نماید، دادگاه رسیدگی را به طور موقت متوقف کرده و مراتب را به طرف مقابل اعلام مینماید.

در این قبیل دعاوی، عمدتا ورثه متوفی به عنوان جانشین و قائم مقام ایشان معرفی میشوند و امکان ادامه روند رسیدگی وجود دارد. با این حال، ادامه رسیدگی منوط به درخواست ذینفع (خواهان یا قائم مقام ایشان) میباشد.

بیشتر بدانیم : آثار فوت فروشنده ملک قولنامه ای چیست

۲ . آثار فوت طرفین یا اصحاب دعوی کیفری

طرفین دعاوی کیفری در اصطلاح شاکی و متهم نامیده میشوند. به دنبال وقوع یک جرم، شخص قربانی تحت عنوان شاکی اقدام به طرح دعوی کیفری علیه متهم (مرتکب جرم) مینماید.

هدف از رسیدگی به دعاوی کیفری، علاوه بر احقاق حقوق شاکی محکومیت متهم به مجازات کیفری نیز میباشد.

در دعاوی کیفری، فوت هر یک از اصحاب دعوی در جریان دادرسی آثار متفاوتی را به دنبال دارد. از این رو، ضروری است که آثار فوت هر یک از شاکی و متهم به تفکیک مورد بررسی قرار گیرد.

الف) فوت شاکی

در جریان طرح شکایت کیفری و رسیدگی به آن در دادگاه، شاکی به دنبال احقاق حقوق از دسته رفته خویش است.

برای مثال، زمانی که شخص الف به ارتکاب جرم کلاهبرداری از شخص ب شکایت میکند، علاوه بر اینکه خواستار محکومیت شخص ب به مجازات کلاهبرداری است، درصدد استرداد اموال از دسته رفته خود و جبران خسارات وارده نیز میباشد.

به همین دلیل، در صورتی که شاکی در جریان رسیدگی به دعوای کیفری در دادگاه فوت نماید، ورثه ایشان به قائم مقامی از آن شخص میتوانند خواستار تعقیب و پیگیری دعوای کیفری شوند.

بنابراین، فوت شاکی موجب توقیف یا خاتمه رسیدگی به دعاوی کیفری نمیشود و به درخواست ورثه شاکی روند رسیدگی و صدور حکم نهایی ادامه مییابد.

ب) فوت متهم (مشتکی‌عنه)

اصل شخصی بودن جرایم و مجازاتها از جمله اصول اساسی در حقوق کیفری و بدین معناست که هیچ شخصی را نمیتوان به علت ارتکاب جرم توسط شخصی دیگر مجازات نمود.

مطابق همین اصل، در صورت فوت متهم در جریان رسیدگی به دعاوی کیفری نمیتوان ورثه ایشان یا هر شخص دیگری را قائم مقام وی دانسته و حکم به مجازات ایشان صادر نماییم.

بنابراین، مطابق ماده ۱۳ قانون آیین دادرسی کیفری، با فوت متهم در اثنای رسیدگی به دعوی کیفری قرار موقوفی تعقیب صادر شده و فرایند رسیدگی خاتمه پیدا میکند.

البته فوت متهم تاثیری در حق شاکی بر دریافت دیه ندارد. چرا که دیه نوعی مجازات مالی است و شاکی میتواند آن را از محل اموال متهم متوفی مطالبه و دریافت نماید.

پرسش و پاسخ با وکلای متخصص اترس

در این مقاله تلاش شده است تا نکات کلی در خصوص آثار فوت طرفین یا اصحاب دعوی در هر یک از دعاوی حقوقی و کیفری به صورت کلی بیان شود.

برای کسب اطلاعات بیشتر و دقیقتر در این خصوص میتوانید از وکلا و مشاورین حقوقی متخصص موسسه اترس به صورت تخصصی مشاوره حقوقی دریافت کرده و سوالات خود را با ایشان در میان بگذارید.