جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی: یکی از جرائمی که به صورت همزمان هم در بعد فردی و هم در بعد اجتماعی میتواند مخل آرامش و نظم و اعتماد باشد جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی است.
این جرم به صورت مستقیم با حیثیت و آبرو و امنیت روانی افراد در ارتباط است.
امروزه با افزایش شیوه های ارتباطی و شبکه های اجتماعی و دسترسی آسان به انواع اطلاعات و اخبار بروز و گسترش لحظه ای اخبار و وقایع ،این جرم گسترش بسیار زیادی پیدا کرده است و دارای جنبه های متفاوتی گردیده است.
قانون گذار در قوانین کیفری و قواعد مرتبط با مسئولیت مدنی به تحلیل این جرم از ابعاد مختلف پرداخته است تا افراد حقیقی و حقوقی با حقوق خود در مواجهه با این جرم که ممکن است مخل نظم اجتماعی و حیثیت افراد گردد آشنا گردند.
هدف از این مقاله بررسی جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی به صورت ساده و قابل فهم و با استفاده از مواد قانونی،مصادیق و تعاریف و مجازات ها و راه حل های قانونی آن میباشد.
خدمات اترس در پرونده نشر اکاذیب
موسسه حقوقی اترس در دپارتمان تخصصی جرائم کیفری و با در اختیار داشتن وکیل پرونده کیفری ، متخصص و مجرب پایه یک دادگستری در زمینه جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی میتواند در صورت بروز این جرم توسط شما یا علیه شما در موارد ذیل همراه شما بوده و اقدامات لازم را در خصوص:
- تنظیم شکواییه قضایی جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی
- بررسی دلایل و مدارک و شدت و ضعف مدارک در دفاع از پرونده جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی
- حضور در کلانتری،آگاهی،دادسرا و دادگاه و شرکت در جلسات در جهت پیگیری پرونده جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی
- ارائه مشاوره جهت شفاف سازی ارکان جرم نشر اکاذیب و تنظیم لایحه دفاعیه
- ارائه راهکار جهت دفاع از اتهامات وارده با موضوع جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی
و سایر خدمات دیگر…
شما میتوانید با تماس با موسسه حقوقی اترس و مشاوره حقوقی کیفری با وکلای متخصص این مجموعه تمامی دغدغه های خود در این زمینه را رفع نموده و با کمترین ریسک تبعات قانونی این مسیر را پشت سر بگذارید.
تعریف جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی
ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی سال ۱۳۹۲ در مقام تعریف این جرم بیان کرده است:
“هر کس به قصد اِضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله نامه یا شکواییه یا مراسلات یا عرایض یا گزارش یا توزیع هر گونه اوراق چاپی یا خطی با امضا یا بدون امضا اکاذیبی را اظهار نماید یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت راساً یا به عنوان نقل قول به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقامات رسمی تصریحاً یا تلویحاً نسبت دهد اعم از اینکه از طریق مزبور به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به غیر وارد شود یا نه علاوه بر اعاده حیثیت در صورت امکان، باید به حبس از یک ماه تا یک سال و یا شلاق تا (۷۴) ضَربه محکوم شود.”
به زبان ساده و بطور کلی کلی جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی عبارتست از:
انتشار اخبار یا اطلاعات غیر واقعی با سو نیت و با هدف ضرر رساندن به اشخاص و یا تشویش اذهان عمومی.
شرایط تحقق جرم نشر اکاذیب
مطابق تعریف قانونی ارتکاب این جرم باید دارای شرایط ذیل باشد:
- مرتکب به عمد قصد اضرار یا تشویش اذهان عمومی داشته باشد.(سو نیت و عمدی بودن)
- غیر واقعی بودن اطلاعات منتشر شده.
- محقق شدن نتیجه،یعنی تشویش اذهان عمومی و اضرار به غیر.
در اینجا باید گفته شود نشر اکاذیب تفاوت هایی با شایعه پراکنی دارد.
در شایعه پراکنی شخص خاص یا مجموعه خاصی مورد نظر مرتکب نیست و مرتکب صرفا با انتشار یک اخبار دروغین سعی در بهم ریختن افکار عمومی دارد.
در حالی که آثار مخرب نشر کاذیب مستقیما به یک فرد یا مجموعه خاص بر میگردد.یعنی علیه شخص یا گروه خاصی ارتکاب می یابد.
هر دو مورد در قانون جرم انگاری شده و دارای مجازات مشخصی میباشند.
اقسام نشر اکاذیب
نشر اکاذیب ممکن است به روش ها و طرق مختلفی ارتکاب یابد.
نشر اکاذیب به صورت شفاهی،کتبی و یا از طریق سامانه های رایانه و مخابراتی قابل ارتکاب است.
نشر اکاذیب شفاهی
در جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی به صورت شفاهی،مرتکب اطلاعات دروغین و خلاف واقع را به صورت لفظی و رو در رو و یا به صورت تلفنی منتشر مینماید.
یکی از دلایل اثباتی مهم در این نوع نشر اکاذیب استفاده از شهادت شهود میباشد.
برای مثال فردی در محل کار اطلاعات خلاف واقع و دروغینی بر علیه همکار خود به سایر همکاران و مدیران منتشر مینماید و برای مثال میگوید فلانی متقلب است یا یک رفتار ناشایستی را انجام داده و این اطلاعات غیر واقعی منجر به ضرر مالی همکار،بیکار شدن او و یا حتک حیثیت او میگردد.
نشر اکاذیب مکتوب
در این نوع از جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی ،انتشار اطلاعات خلاف واقع و شایعات از طرق مکتوب مانند نامه،روزنامه،پیامک و یا هر سند مکتوبی که قابلیت مشاهده و مستند سازی دارد ارتکاب می یابد.در این روش ،شاکی مستندات بیشتر و محکم تر و قابل اثبات تری جهت اثبات جرم و ارائه به دادگاه دارد.
برای مثال یک روزنامه نگار اقدام به انتشار اطلاعات خلاف واقع از وضعیت اقتصادی یک شرکت و دارایی های آن مینماید و موجب افت ارزش سهام و ضرر مالی و حتک حیثیت آن شرکت میگردد.در اینجا جرم نشر اکاذیب مکتوب رخ داده است.
نشر اکاذیب از طرق سامانه های رایانه ای و مخابراتی
در عصر حاضر که استفاده از سامانه ها و شبکه های اجتمای به صورت روز افزون گسترش یافته است،به تبع آن دسترسی افراد به اطلاعات مختلف و در گاهی موارد اطلاعات خلاف واقع و نقش در انتقال آن ها نیز گسترش یافته است جرم نشر اکاذیب رایانه ای در جایگاه مهمترین مصداق این جرم قرار گرفته است.
مطابق با ماده ۷۴۴ قانون مجازات اسلامی {ماده ۱۶ قانون جرایم رایانهای} :
هر کس به وسیله سامانه های رایانه ای یا مخابراتی، فیلم یا صوت یا تصویر دیگری را تغییر دهد یا تحریف کند و آن را منتشر یا با علم به تغییر یا تحریف منتشر کند، به نحوی که عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از چهل و پنج روز و دوازده ساعت تا یک سال یا جزای نقدی از پنجاه میلیون (۵۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال تا سیصد و سی میلیون (۳۳۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
تبصره – چنانچه تغییر یا تحریف به صورت مستهجن باشد، مرتکب به حداکثر هر دو مجازات مقرر محکوم خواهد شد.
برای مثال شخصی اطلاعات دروغین و یا تصاویر خلاف واقع از یک شخص معروف و یا شرکت معروف و به طور کلی شخص اعم از حقیقی و حقوقی در واتس آپ یا اینستاگرام و یا هر شبکه اجتماعی دیگر منتشر نماید.
برای مثال عنوان ویدئویی دروغین و ساختگی را در اینستاگرام منتشر و در آن عنوان کند فلان خواننده در کنسرت خود فالش خوانی داشته و یا چنین مواردی که میتواند موجب ضرر مستقیم مالی و غیر مالی به فرد بزه دیده گردد.
عوامل و انگیزه ها (سو نیت)
مرتکب این جرم ممکن است تحت تاثیر عوامل و به دلایل مختلفی اقدام به ارتکای نماید.در اینجا باید به این مهم توجه نمود که در این جرم شاکی میبایست سو نیت و عمدی بودن و هدف مرتکب را با استفاده از قرائن و امارات و دلایل خود اثبات نماید.
ممکن است مرتکب به دلیل انتقام جویی،کسب سود و یا اهداف اقتصادی از طریق تخریب شرکت یا فرد رقیب و یا صرفا با هدف تشویش اذهان عمومی و بر هم زدن نظم جامعه اقدام به اینکار نماید.
احراز این امر در میزان و شدت مجازات و مطالبه ضرر و زیان مادی و معنوی زیان دیده تاثیر گذار است.
انواع مسئولیت در جرم نشر کاذیب و شایعه پراکنی
این اقدام مجرمانه همانطور که منجر به تعیین مجازات برای مرتکب میگردد، برای شخص بزه دیده و زیان دیده نیز حقوقی را ایجاد مینماید.
مسئولیت کیفری
مجازات های این جرم در ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی، حبس از یک ماه تا یک سال و یا شلاق تا (۷۴) ضَربه پیش بینی گردیده است.
همچنین اگر این اقدام موجب تشویش اذهان عمومی گردد،مجازات آن شدت میباید.
همچنین در خصوص نشر اکاذیب از طریق سامانه های رایانه ای و مخابراتی مجازات حبس از چهل و پنج روز و دوازده ساعت تا یک سال یا جزای نقدی از پنجاه میلیون (۵۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال تا سیصد و سی میلیون (۳۳۰,۰۰۰,۰۰۰) ریال یا هر دو مجازات ،پیش بینی گردیده است.
مسئولیت مدنی و حقوقی
مستفاداز ماده ۲ قانون مسئولیت مدنی چنانچه کسی با اقدام خود به صورت عمد و یا غیر عمد موجب ضرر مادی و یا معنوی شخصی گردد،شخص متضرر با اثبات این موضوع میتواند از نامبرده مطالبه خسارت نماید.
لذا در این جرم چنانچه مرتکب با نشر اکاذیب و شایعه پراکنی خود برای مثال موجب کاهش فروش شرکت و یا شخصی گردد و این کاهش فروش مستقیما با اقدام مرتکب رابطه داشته و قابل بررسی و اثبات باشد،موجبات مسئولیت مدنی مرتکب جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی را فراهم می آورد.
تفاوت جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی با جرم افترا
مطابق ماده ۶۹۷ الی ۷۰۰ قانون مجازات اسلامی،در جرم افترا،شخص مجرم عمل،حرف و یا ادوات و ابزاری را به شخصی منتسب میکند که آن عمل و حرف و ابزار در قانون مستقیما جرم انگاری شده است.
به زبان ساده در جرم افترا ،یک جرم و عمل غیر قانونی به فرد شاکی منتسب میگردد.
در حالی که در نشر اکاذیب صرفا اظهارات دروغ و خلاف واقع (نه عناوین مجرمانه مثل دزد،کلاهبردار،خیانتکار و ….) منتشر میگردد.
پس از ارتکاب جرم نشر اکاذیب و شایعه پراکنی چه اقداماتی باید انجام دهیم؟
چنانچه شخصی اقدام به انتشار اکاذیب و شایعه پراکنی علیه شما نمود ،اقدامات ذیل را فورا انجام دهید:
- در صورت وجود شرایط و حضور فرد اقدام به تماس با پلیس ۱۱۰ نموده و موضوع را صورت جلسه نمایید.
- چنانچه وقوع جرم به صورت مکتوب و یا رایانه ی صورت گرفته است فورا نسبت به جمع آوری دلایل و جلوگیری از امحا آن اقدام نمایید.
- چنانچه شهودی در زمان وقوع جرم حاضر بودند استشهادیه شهود را جمع آوری کنید.
- با یک وکیل متخصص جهت شروع فرایند شکایت کیفری مشورت نمایید.
- با مراجعه به دفاتر خدمات قضایی شکایت خود را مطرح نمایید.در این شرایط توصیه میگردد به دلیل جنبه فنی و تخصصی و پیشگیری از عواقب احتمالی کیفری علیه شما(طرح شکایت افترا علیه شما در صورت رد شکایت کیفری) از خدمات وکیل داگستری بهره مند شوید.
در نهایت این جرم همواره یکی از جرایم پر تکرار در نظام کیفری بوده و افراد زیادی به صورت عمدی و یا حتی به دلیل نا آگاهی و غیر عمد با این مسئله درگیر میشوند و عواقب کیفری و حقوقی آن گریبانگیر آنها خواهد شد.
پرسش و پاسخ حقوقی
توصیه میگردد در انتشار و اظهار اطلاعات و انتساب آن به اشخاص دقت کافی نمایید و چنانچه درگیر این مسئله شدید در اولین قدم از تجربیات وکیل متخصص کیفری بهره مند شوید.