جرم قابل گذشت : جرم به معنای هرگونه فعل و ترک فعلی است که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد. جرایم دارای دسته بندی های مختلفی میباشند که با توجه به تفاوت ها و ویژگیهای مشترک آنها این تقسیم بندی ها از جنبه های مختلف صورت میگیرد.
یکی از مهمترین تقسیم بندی ها که تاثیر بسزایی در روند رسیدگی و مجازات مجرم دارد، دسته بندی آنها به جرایم قابل گذشت و غیرقابل گذشت میباشد.
این مسئله تنها در جرایم تعزیری وجود دارد و در جرایمی که مجازات آنها حد، قصاص یا دیه میباشد چنین مسئله ای موضوعیت نخواهد داشت.
البته این نکته نیاز به بررسی بیشتر خواهد داشت که در ادامه به آن خواهیم پرداخت. به صورت کلی برای اطلاع از تعریف و مصادیق جرایم قابل گذشت در ادامه این گفتار که توسط وکلای کیفری موسسه اترس تهیه شده است با ما همراه باشید.
تعریف جرم قابل گذشت
تعریف جرم قابل گذشت این است که در صورت گذشت شاکی پرونده، رسیدگی از سوی مراجع قضائی متوقف شده و در این مرحله از دادرسی از سوی مقام قضائی قرار موقوفی تعقیب صادر میشود.
اما باید بدانید در قواعد کیفری ایران، اصل بر غیرقابل گذشت بودن جرایم است و تنها در جرایمی که قانونگذار به صراحت بیان کرده باشد گذشت شاکی سبب توقف رسیدگی به پرونده خواهد شد و در سایر جرایم روند رسیدگی ادامه پیدا خواهد کرد.
در واقع در جرایم قابل گذشت به دلیل اینکه جنبه خصوصی جرم یعنی ضرری که به بزه دیده وارد شده است بیشتر است جنبه عمومی آن میباشد، در صورت گذشت شاکی از حق دادرسی خود و مجازات فرد، مقام قضائی نیز نسبت به جنبه عمومی جرم چشم پوشی کرده و رسیدگی را متوقف خواهد کرد.
عنوان تمام جرایم قابل گذشت
تمام عناوین و مصادیق جرایم قابل گذشت در ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی بیان شده است که به شرح زیر میباشد:
- جعل و تزویر در اسناد و نوشتههای غیررسمی (جعل اسناد رسمی غیرقابل گذشت است)-۵۳۶
- سوءاستفاده از ضعف جسمی اشخاص -۵۹۶
- توهین ساده، توهین به کارمندان دولت، توهین به نماینده رئیس کشور خارجی و نماینده سیاسی کشور خارجی در قلمرو خاک کشور ایران (دیگر توهینهای مشدد غیرقابل گذشت هستند)-۵۱۷ و ۶۰۸ و ۶۰۹
- جرم سقط جنین زن حامله به واسطه ضرب وجرح یا اذیت و آزار وی (سایر موارد سقط جنین به هر نحوی که باشد غیرقابل گذشت میباشد)-۶۲۲
- امتناع شخص از پس دادن طفلی که به او سپرده شده است -۶۳۲
- رها کردن طفل یا شخصی که قادر به محافظت از خود نیست در محلی که خالی از سکنه است -۶۳۳
- مزاحمت برای اشخاص با استفاده از تلفن یا دستگاههای مخابراتی دیگر-۶۴۱
- تدلیس و فریب در نکاح -۶۴۷
- افشای اسرار مردم -۶۴۸
- اخذ نوشته، سند، امضا یا مهر با اجبار و قهر یا اکراه و تهدید -۶۶۸
- تهدید به قتل یا ضررهای نفسی، شرافتی یا مالی یا افشای اسرار وی یا بستگان شخص-۶۶۹
- سوء استفاده از سفید امضا یا سفید مهر -۶۷۳
- خیانت در امانت -۶۷۴
- کشتن حیوان حلال گوشت متعلق به دیگری یا حیواناتی که شکار آنها توسط دولت ممنوع است -۶۷۹
- جرم تخریب و آسیب رساندن به اموال منقول و غیرمنقول دیگران-۶۷۶ و ۶۷۷
- اتلاف اسناد تجاری یا غیرتجاری غیردولتی که اتلاف آن موجب ضرر به غیر شود(اتلاف اسناد دولتی اعم از تجاری و غیرتجاری غیرقابل گذشت است)-۶۸۲
- چراندن محصول متعلق به دیگری، تخریب نخلستان، تاکستان، باغ، میوه آسیاب، درخت و نخل متعلق به دیگری-۶۸۴ و ۶۸۵
- تصرف عدوانی و ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق -۶۹۰
- تصرف ملک دیگری به قهر و غلبه -۶۹۲
- مزاحمت یا ممانعت از حق در خصوص شخصی که یکبار حکم خلع ید در خصوص وی اجرا شده باشد-۶۹۳
- ورود به منزل یا مسکن دیگری به عنف یا تهدید -۶۹۴
- افترا -۶۹۷
- افترای عملی -۶۹۹
- هجو کردن شخص دیگر یا انتشار هجویه ی دیگری-۷۰۰
- برخی از مصادیق تصادفات رانندگی-۷۱۶ و ۷۱۷
- هتک حیثیت از طریق رایانه یا فضای مجازی که در ماده ۱۶ قانون جرایم رایانه ای نیز پیش بینی شده است-۷۴۴
- سرقت مقرون به یکی از پنج شرط مشدد و کیفری و جیببری و امثال آن و سرقت ساده و ربایش؛ همه این جرایم زمانی قابل گذشت هستند که ارزش مال مورد سرقت، کمتر از دویست میلیون ریال باشد و مجرم سابقه موثر کیفری نداشته باشد- ۶۵۶ و ۶۵۷ و ۶۶۱ و ۶۶۵
- انتقال مال غیر و کلاهبرداری در مواردی که مبلغ آن کمتر از صد میلیون تومان باشد، جرائم در حکم کلاهبرداری و جرائمی که مجازات کلاهبرداری درباره آنها مقرر شده یا طبق قانون کلاهبرداری محسوب میشود در صورت داشتن بزه دیده
- تمام جرایم تعزیری درجه ۵ تا ۸ که مرتکب آن زیر ۱۸ سال سن داشته باشد
- حد قذف
- جرایم دیگری که در قوانین خاص قابل گذشت باشد
- نشر اکاذیب(البته نشر اکاذیب از طریق فضای مجازی و اینترنت غیرقابل گذشت است)-۶۹۸
جنبه عمومی جرم به چه معناست؟
ارتکاب یک جرم از سوی اشخاص دارای دو جنبه منفی میباشد که بخشی از آن تحمیل ضرر به شخص بزه دیده و بخش دیگر آن نقض قوانین و برهم زدن نظم و امنیت یک جامعه میباشد.
همانطور که مشاهده کردید بزه دیدگان انواع جرایم، میتوانند از حقوق ضایع شده خود گذشت کنند و در نتیجه این بخشش، جنبه عمومی جرم نیز در برخی از آنها بخشیده خواهد شد.
اما در غیر از مواردی که به طور دقیق به بیان آنها پرداختیم، جنبه عمومی جرم بیش از جنبه خصوصی آن بوده و بدین ترتیب از سوی دادستان که وظیفه حفظ نظم عمومی و حراست از حقوق جامعه را بر عهده دارد قابل چشم پوشی نیست و بنابراین در جرایم غیرقابل گذشت و مواردی که جنبه عمومی جرم بیشتر از جنبه خصوص آن دارای اهمیت است،
پس از گذشت شاکی رسیدگی متوقف نخواهد شد و رای مقتضی صادر میگردد.
بیشتر بدانیم : مصادیق جرم اخلال در نظم عمومی چیست
گذشت شاکی در حدود، قصاص و دیات
جرایمی که در قانون مجازات اسلامی آنها را با نام حدود میشناسیم، از دسته جرایمی میباشند که از طریق منابع فقهی وارد قوانین و مقررات جزائی ما شده اند و به طور دقیق شرایط ارتکاب آن و مجازات آنها در قانون مشخص بوده و غیرقابل تغییر است.
گذشت شاکی خصوصی در حدود به جز در جرم حد قذف، هیچ تاثیری در روند رسیدگی و مجازات مرتکب نخواهد داشت.
مجازات جرایمی که برای بزه دیده دارای آسیب جسمانی بوده یا منجر به فوت آن شود ، قصاص یا دریافت دیه به نرخ روز میباشد.
البته حق دیگری که برای بزه دیده در این جرایم وجود دارد بخشش است که در این صورت مجرم، نه قصاص شده و نه مبلغی را به عنوان دیه پرداخت میکند و تنها ممکن است به دلیل جنبه عمومی جرم محکوم به پرداخت جزای نقدی یا زندان شود.
تاثیر گذشت شاکی در جرایم قابل گذشت و غیرقابل گذشت
قابل گذشت بودن جرم رابطه مستقیمی با اجرای مجازات فرد دارد به نحوی که اگر جرم ارتکابی قابل گذشت باشد و شاکی مربوطه نیز گذشت نماید نه تنها اجرای مجازات بلکه رسیدگی به طور کلی منتفی خواهد شد.
اما در جرایم غیرقابل گذشت، رضایت دادن شاکی خصوصی منجر به عدم مجازات مجرم نخواهد بود بلکه یکی از شرایط تخفیف مجازات فرد میباشد.
به همین دلیل است که توصیه میشود بدون توجه به قابل یا غیرقابل گذشت بودن جرم برای رضایت شاکی تلاش نمایید تا دست قاضی پرونده برای کاهش و تخفیف در مجازات باز باشد.
تفاوت جرایم قابل گذشت و غیرقابل گذشت چیست؟
با بررسی کاملی که در این گفتار نسبت به جرایم قابل گذشت انجام دادیم متوجه میشویم که اصلی ترین تفاوت این دو در توقف رسیدگی و مجازات مجرم میباشد. اما تفاوتهای جزئی دیگری نیز برای آنها وجود دارد.
در جرایم قابل گذشت امکان شکایت مجدد از سوی شاکی تا مدت زمان یک ماه وجود دارد که میتواند مجددا پرونده را به روند دادرسی بازگرداند اما در جرایم غیرقابل گذشت، بخشش یکبار صورت گرفته و امکان پس گرفتن آن نیست.
همچنین تفاوت دیگری که با بررسی عناوین مجرمانه قابل گذشت متوجه آن میشویم این است که شدت جرم ارتکابی آنها بسیار ضعیف تر از جرایم غیرقابل گذشت میباشد.
به عنوان آخرین تفاوت نیز میتوانیم به برخی نهادهای تخفیفی مانند نظام نیمه آزادی اشاره کنیم که در خصوص جرایم قابل گذشت اعمال نخواهد شد.
مشورت با وکیل در خصوص جرم قابل گذشت
مشاوره حقوقی کیفری با وکیل متخصص در جرایم، هم در جایگاه متهم و هم در جایگاه شاکی بسیار مهم و ضروری میباشد.
شاکی پرونده با آگاهی نسبت به تاثیر رضایت خود در روند رسیدگی و مجازاتی که در انتظار مجرم میباشد، میتواند با آگاهی بیشتری نسبت به تعیین نتیجه پرونده تصمیم گیری نماید و در صورتی که از رضایت خود منصرف شد، طرح شکایت مجدد میتواند راهکار مناسبی برای وی باشد.
متهمین پرونده های جرایم قابل گذشت نیز باید با استفاده از روشهای قانونی که وکیل به آنها بیان میکند، در جلب رضایت شاکی اقدام کرده و با استفاده از این کار، از فواید حاصله مانند عدم پیگرد قانونی یا تخفیف و کاهش مجازات استفاده نمایند.
پرسش و پاسخ حقوقی
با دسته بندی جرایم به قابل گذشت و غیرقابل گذشت بودن قانونگذار گام بزرگی در جهت سازماندهی پرونده های کیفری انجام داده است که همین مسئله تکلیف شاکی و متهم پرونده را مشخص میکند.
همچنین این اقدام مزیتهای بسیار زیادی در جهت جرم زدایی و پیش گیری از آثار منفی مجازاتها دارد. در صورتی که هرگونه سوال یا ابهامی در خصوص نکات بیان شده وجود داشت، به راحتی با یکی از شماره تماس های درج شده در انتهای صفحه تماس بگیرید تا با وکلای اترس ارتباط برقرار کرده و از به روز ترین و بهترین راهکارهای قانونی مطلع شوید.